Jeanette Winterson, ülkemizde Vişnenin Cinsiyeti kitabıyla bilinen yazarlar arasına girdi. Otobiyografik unsurlar taşıyan, yarı gerçek yarı kurgu diğer eserleri arasında ise Tutku, Tek Meyve Portakal Değildir, Bedende Yazılı, Normal Olmak Varken Neden Mutlu Olasın yer almakta. İyi bir hikâye anlatıcısı olan Winterson, aynı zamanda bir sayfanın üzerinde dağınık duran kelimelerden bile dili, üslubu ayırt edilebilecek bir yazardır. Bununla beraber 2018 yılında Sel Yayıncılık tarafından Türkçe’ye çevirilerek basılan “Sanat Başkaldırır”*  isimli deneme kitabında ne kadar donanımlı bir sanat üreticisi ve iyi bir okur olduğunu da görüyoruz. İşte bu kitaptan “yazmak” ve “yazarlık” üzerine altın değerinde on alıntı.

“Şiirlerde, oyunlarda, operalarda, resimlerde, kurgunun en iyi örneklerinde her şey gerçekten olur ve her an olmaya devam eder; bu öteki yer kendi gündelik dünyamız kadar kuvvetli, çetin ve bir o kadar inandırıcı olsa da kendine özgü öyle bir tuhaflığı vardır ki, bize dünyada bambaşka şeyler olduğunu ve o şeylerin rüyalardan daha güvenilir olduğunu hatırlatır.” s.83

“Dilin canlı kalmasını, durmaksızın değişen bir dünyada ifade edilmesi gereken her şeyi ifade edebilecek bir dilimiz olmasını istiyorsak, bütün benliğini sözcüklere adayacak erkek ve kadınlara ihtiyacımız var.”s.45

“Dilin, yalnızca söylediği şeyler aracılığıyla değil, bizzat olduğu şey aracılığıyla üzerimizde bir gücü olduğunu kabul edersek, bilimsel deneylere gösterdiğimiz hoşgörüyü edebi deneylere de gösterebiliriz. Yazar eski formüllerin baskısına karşı koymalı ve dilin yeni kombinasyonlarını oluşturmak üzere çalışmalıdır.” s.84

“Başarıyı tekrarlamak kendini taklit etmek olurdu ve hakiki yazarlar kimseyi taklit etmemelidir, bilhassa kendilerini.” s.90

“Kötü yazar duygulardaki samimiyetin yeterli olacağına inanır ve yaşadıklarının gücüne bel bağlar. Hakiki yazar ise, duygularının biçime boyun eğmek zorunda olduğunu bilir. En etkileyici hisler, biçime rağmen ya da tesadüfen biçimden dolayı değil, bizzat biçim aracılığıyla en geniş kitlelere tesir eder.”s.109

“‘Ne hissettiğimi nasıl anlayabilirim?’ Kendine bu soruyu soran bir yazar, onu yanıtlayabilmek için gerekli sözcükleri bulmak zorunda kalacaktır; söz konusu yanıt başka bir soru olsa bile.” s.119

“İster şair olsun ister ressam ya da müzisyen, her tür sanatçı için yaratıcılığın olmazsa olmazları bol zaman ve bir dolu fikirdir. Sanatçı hayal kurarak ve aylaklık ederek, ardında da yoğun bir özdisiplinle çalışarak yaşar.” s.142

“Kimi zaman bir kitabın ana imgesinin belirebilmesi için aylarca sessiz kalmak gereklidir. Ben her gün yazmam; her gün okurum, her gün düşünürüm, her gün bahçeyle uğraşırım ve aynı yavaş karmaşıklığın, aynı kaçınılmazlığın doğada da olduğu görürüm. Beklenen an gelecektir, her zaman gelir; bu öngörülebilir ama talep edilemez.” s.171

“Yazarın üslubu onun her şeyidir ve onu oluşturmanın bedelini yazar bütün varlığıyla öder. Dili eline uydurabilmek için bedeni ve zihninin kaynaklarını, benliğin bütünlüğünü ve tüm dünyayı içinde taşıyacak bir file gibi davranan kendi benliğini eline hükmettirmelidir.” s.181

“‘Kitabınız neyle ilgili?’ sorusu hep aklımı karıştırmıştır. Kitap kendiyle ilgilidir. Onu başka sözcüklerle özetleyebilecek olsaydım, kitabı yazarken kullandığım sözcükleri seçmek için o kadar özen göstermesem de olurdu.” s.167

Bonus: “Sanatın hafifletmeyeceği acı yoktur. Bazıları için müzik, bazıları için resim, benim içinse en başta şiir, ister mısralarda ister düzyazılarda olsun, gürültüyü ve acıyı delip geçer, yarayı açıp içini temizler ve ona yavaş yavaş kendini iyileştirmeyi öğretir.” s.158

*Sanat Başkaldırır, Jeanette Winterson, Sel Yayıncılık, 2018.

Görsel: Arka plandaki tablo Derya Öcal Alüşoğlu’nun eseridir.