Deneme nedir? Aklımıza geleni, ruhunuzu daraltanları yazma mı? Yok elbette, o belki günlük olabilir. Ya da modern zamanlarda Facebook bu işlevi görüyor diye düşünebiliriz. Deneme “belli bir konuda”- bizim tavsiyemiz üzerinde uzun zamandır düşündüğünüz, okuduğunuz, araştırdığınız bir konuda- kesin yargılara varmadan, kişisel düşüncelerin samimi bir üslupla aktarıldığı yazılara denir. Deneme yazarı ele aldığı konuyu ispatlama zorunluluğunda değildir. Ama kesinlikle bir uzman gibi görüşlerini iletmemeli ve keskin ifadelerden uzak durmalıdır. Bu alandaki en iyi örnekleri üretmiş Türkiye’den yazarları tavsiye ederek, deneme yolunda ilerlemek isteyen okurlarımıza yardımcı olmaya çalışalım.

  1. Enis Batur

“Bazen tek bir ortak kitap yüzünden insan cellâdıyla bile anlaşabilir.”

Türk yazın dünyasının mihenk taşlarındandır Enis Batur. 1970li yıllardan bu yana çıkardığı onlarca kitapla, kurduğu, danışmanlık yaptığı, yazdığı dergilerle, danışmanlığını, yayın yönetmenliğini yaptığı yayınevleriyle yayıncılık dünyasına kalıcı bir imza atmıştır. Bir Enis Batur cümlesiyle karşılaştığınızda hemen tanırsınız. Kelimeler ve anlatmak istediği konular onun üslubuyla yeniden hayat bulur. Başkalaşımlar, Bir Varmış Bir Okmuş, Noksan deneme kitaplarından bir kaçı.

  1. Nurullah Ataç

“Fakat insanın asıl kendisine karşı müdafaası zor, belki imkânsızdır.”

Çağdaş Türk romanında bir yetenek işareti olarak görülen ve iyi kullanıldığında gerçekten de dili ve anlatımı güçlendiren “devrik cümle”yi yazıya kazandıran kişidir Nurullah Ataç. Türkçe söz dizimi üzerine yaptığı çalışmalarla günlük dilde yoğun olarak kullanılan bu cümle türünü yazıya dökme yolunu açtı. Bununla beraber yabancı kelime kullanımını azalatmak için Türkçe üzerine çalışmalar da yürüttü. Denemenin ve dilin bu büyük ustasının Günlerin Getirdiği, Karalama Defteri, Okuruma Mektuplar kitaplarını özellikle öneriyoruz.

  1. Nermi Uygur

“Sonuçta tek gerçek vatan, insanın ayağını basabileceği tek toprak, başını sokabileceği, sığınabileceği tek ev çocukluğundan itibaren öğrendiği dildir.”

Aslen felsefe üzerine eğitimi olan ve bu alanda değerli çalışmalar yaparak profesörlüğe kadar yükselmiş olan Nermi Uygur tam bir kültür insandır. Dili akıcı bir üslupla kullanmadaki başarısı deneme yazmak isteyenler için bir kutup yıldızı vazifesi görmektedir. Anadil üzerine yaptığı çalışmalar, insan ve anadil üzerine yaptığı saptamalar sadece akla değil yüreğe de dokunacak niteliktedir. Bu değerli deneme ustasını herkesin okuması dileğiyle denemelerden birkaçını paylaşalım. Yaşama Felsefesi, Dilin Gücü, Eşekler, İkindiler, Yetişimler…

  1. Salah Birsel

“Kendimi alıp da yazımın ortalık yerine oturttum mu, denemem başlamış demektir.”

Deneme alanının en tatlı üslubuyla Salah Birsel’in kitaplarında karşılaşırız. Sanki bilge, yaşamış, görmüş, geçirmiş birisi anılarından, hayattan edindiği tecrübeleri karşılıklı bir çay içerken bize anlatmaktadır. Kendisini sakınmadan, bildiğini gizlemeden, üstten bakmadan, azarlamadan hatta tavsiye bile etmeden sadece anlatarak bize yol göstermektedir. Bitmesin istenilen bir an gibidir onun kitaplarıyla, diliyle buluşmak.  Birbirinden değerli eserlerinden gönlümüze taht kuranları söyleyelim. Paf ve Puf, Yapıştırma Bıyık, Salah Bey Tarihi…

  1. Cemil Meriç

“Evladım, diye haykırdı; bu ülkede ilerici, gerici, sağcı, solcu yoktur. Namuslu insanlar ve namussuz insanlar vardır.”

Balkan Savaşı’nda Dimetoka’dan Anadolu’ya göç etmiş bir ailenin çocuğu, farklı kültürlerin yansımalarını aile içinde görerek başlamış birisi. Memur bir ailenin çocuğu, Anadolu’yu kültürünü, geleneklerini bilen birisi. Fransız okullarında okumuş bir çocuk, Avrupa kültürünün etkileriyle hemhal olmuş birisi. O nedenle belki de neredeyse tüm düşünce akımları tarafından benimsenen, önemli bulunan bir yazar. Bu Ülke, Mağaradakiler, Ümrandan Uygarlığa deneme kitapları.